Pałac Dietla w Sosnowcu

Pałac Dietla to jeden z najładniejszych i najbardziej reprezentacyjnych zabytków Sosnowca. Znajduje się przy ul. Stefana Żeromskiego 2
i jest wyjątkowym przykładem luksusowej rezydencji przemysłowca z przełomu XIX i XX wieku. Zbudowany został dla Heinricha (Henryka) Dietla – właściciela wielkiej przędzalni wełny czesankowej, jednego z najbogatszych przedsiębiorców regionu.

Henryk Dietel przybył do Sosnowca w 1878 roku i rozpoczął budowę nowoczesnej fabryki włókienniczej. Równocześnie powstała jego rezydencja. Pierwsze projekty pałacu pochodzą z lat 80. XIX wieku, a ostateczny kształt budowla uzyskała około 1900 roku. Pałac reprezentuje styl neobarokowy, z elementami neorokoka. Charakterystycznymi cechami wystroju są dekoracyjne sztukaterie zdobiące fasadę budynku oraz mansardowy dach z lukarnami. Całość tworzy elegancką, symetryczną bryłę budynku.



Zbliżenie na maszkaron (rzeźbioną twarz) oraz sztukaterie zdobiące okna pałacu.



Fragment dachu z oknem lukarny. Na szczytach lukarn oraz w narożnikach dachu można zauważyć ornamenty metalowe i rzeźbiarskie detale, które dodają pałacowi splendoru. Są to między innymi ozdobne sterczyny, girlandy oraz herby z motywem lilii. Budynek pałacu wraz z jego wystrojem został zaprojektowany przez Antoniego Jabłońskiego-Jasieńczyka.



Ładną klatką schodową wchodzimy na I piętro pałacu.



Zwiedzanie wnętrz rozpoczynamy w największym pałacowym pomieszczeniu - sali balowej. Oglądając piękne wnętrze wypada wspomnieć, że obecny stan pałacu jest efektem trwającej już kilkanaście lat renowacji. Po II wojnie światowej pałac został znacjonalizowany i przestał pełnić funkcję prywatnej rezydencji. W jego wnętrzach mieściły się różne instytucje (m.in. szkoła muzyczna), co wiązało się z licznymi przekształceniami.



W drugiej połowie XX wieku budynek stopniowo podupadał. Wiele oryginalnych elementów wyposażenia zostało zniszczonych lub rozkradzionych. Brakowało środków na konserwację sztukaterii i polichromii w pałacowych wnętrzach. Pod koniec XX wieku pałac był już w stanie znacznej degradacji, wiele pomieszczeń utraciło swój pierwotny charakter, a całość wymagała pilnej interwencji konserwatorskiej. Do złego stanu budynku przyczyniła się również pobliska linia kolejowa, którą przez dziesięciolecia odbywał się transport węgla ze śląskich kopalń, co doprowadziło do pęknięć ścian i sufitów.



Przełom nastąpił w 1997 roku, kiedy pałac trafił w ręce prywatne. Nowi właściciele rozpoczęli długotrwały i kosztowny proces rewitalizacji. Dzięki starannej renowacji prowadzonej pod nadzorem konserwatorskim pałac odzyskał dawny blask i dziś stanowi jeden z najlepiej zachowanych przykładów rezydencji przemysłowców w Polsce.

Z przyjemnością oglądamy odnowione elementy sztukaterii, dekoracji ściennych, parkietów czy kominków. Część z nich wymagała rekonstrukcji brakujących detali wzorując się na archiwalnych zdjęciach i podobieństwach stylistycznych. Był to proces wymagający dużych nakładów finansowych i pracy specjalistów z różnych dziedzin, ponieważ celem było zachowanie maksymalnej autentyczności budynku. Poniżej kilka przykładów pokazujących z bliska elementy wystroju sali balowej.












Sala balowa powstała w późniejszym etapie budowy pałacu, gdy rosnąca pozycja majątkowa Henryka Dietla wymagała stworzenia bardziej reprezentacyjnego miejsca do przyjmowania gości i organizacji wystawnych przyjęć. To właśnie tutaj skupiało się życie towarzyskie sosnowieckiej elity, a blask luster i żyrandoli odbijał atmosferę dawnych, wystawnych bali. Wystrój wnętrza nawiązuje do czasów Ludwika XV, czyli rokoka francuskiego.

Z sali balowej przechodzimy teraz do pomieszczenia nazywanego pokojem klasycystycznym.



Pokój klasycystyczny zachwyca spokojem i harmonią form. W przeciwieństwie do bogato zdobionych sal reprezentacyjnych, jego elegancja opiera się na prostocie, symetrii i inspiracji antykiem. Pokój pełnił funkcję mniejszej jadalni.



Kilka detali z tego pokoju.









Ciekawostką Pałacu Dietla jest to, że każde pomieszczenie reprezentuje inny styl. Przekonujemy się o tym w pokoju fajkowym, który służył panu domu i jego gościom do poobiedniego odpoczynku z fajką lub papierosem. Pomieszczenie zostało urządzone w stylu romańskim z inspiracjami średniowiecznymi. Świadczy o tym cięższa, bardziej „męska” stylistyka i ciemna kolorystyka wnętrza.



Ten niewielki, założony na niemal kwadratowym rzucie pokój obudowany został ze wszystkich stron wysokimi mahoniowymi boazeriami, w które wkomponowano otwarte szafki i siedziska.



W jednym z mebli wmontowany został ładny witraż o cechach secesyjnych. Przedstawia śpiącą w komnacie młodą, urodziwą kobietę.



W sztuce europejskiej, szczególnie w XIX wieku popularnym motywem egzotycznym, przedstawianym w luksusowym wnętrzu była postać odaliski, sułtańskiej nałożnicy, ukazywanej jako naga lub półnaga kobieta.



Utrzymany w ciemniejszej, bardziej surowej stylistyce, pokój fajkowy stanowił miejsce kameralnych spotkań i rozmów. Drewniane dekoracje, witraże i przytłumione światło tworzą tu atmosferę sprzyjającą odpoczynkowi i refleksji. Służył temu też drewniany, belkowy strop przywołujący skojarzenia z dawnymi, średniowiecznymi salami.



Pałac Dietla posiada jeszcze drugą, bardziej reprezentacyjną klatkę schodową przeznaczoną dla gości.



Jej ozdobą jest piękna, kuta balustrada.



Miejsce, gdzie kobiety mogły poprawić toalety, zanim znalazły się w bardziej reprezentacyjnych pomieszczeniach.



Polichromia na suficie klatki schodowej



Przechodzimy teraz do pokoju kąpielowego. To właśnie on jest magnesem przyciągającym odwiedzających do Pałacu Dietla. Należy do najbardziej niezwykłych i nowoczesnych (jak na swoje czasy) pomieszczeń rezydencji. Stanowi przykład luksusu i wysokiego standardu życia właścicieli pałacu na przełomie XIX i XX wieku. Był nie tylko miejscem przeznaczonym do dbania o higienę, lecz także przestrzenią komfortu i relaksu.

Większą część pomieszczenia zajmuje wpuszczany w podłogę basen, wyłożony kafelkami z przedstawieniami fauny i flory morskiej.



Na ścianie, za basenem, znajduje się ceramiczna płaskorzeźba z muszlami, konikami morskimi, syrenkami i puttami. W zaplecku wykonana w sepii scena przedstawia igraszki bóstw morskich. Najważniejsza z nich to małżonka króla wód – Amfitryta. Najpiękniejsza z morskich bogiń przedstawiona została z kwietnym wieńcem na głowie, obok swej towarzyszki. Obie płyną na delfinach, posłańcach Posejdona. Obok królowej morza występuje Tryton, półczłowiek-półryba, syn Posejdona i Amfitryty. Towarzyszą im nimfy zwane nereidami i okeanidami, uosabiające siły przyrody związane z wodą.



Pokazana poniżej na zdjęciu armatura nie jest rekwizytem. Wanna jest w pełni funkcjonalna, można ją napełnić wodą. Łazienka dzięki swojej unikalnej formie stanowiła scenografię kilku filmów. Najczęściej wspominaną sceną jest kąpiel Johna Malkovicha w filmie "Dolina Bogów".



Zbliżenie na detale.









Oprócz wanny w pokoju kąpielowym znajduje się ceramiczna, bogato zdobiona ubikacja. Wystrój uzupełnia wzorzysta, terakotowa posadzka.



Ceramiczna ozdoba szczytu ubikacji.



W tak ładnym wnętrzu pomyślano również o efektownym wykończeniu okien witrażami.



Przedstawiają parę putt trzymających wazon z kwiatami niezapominajek i pałkami wodnymi.



Zagospodarowany narożny wykusz jednego z pomieszczeń.



Pośród eklektycznych wnętrz nie mogło zabraknąć nowości stylistycznej przełomu XIX i XX w., pokoju secesyjnego. Pokój ten zachwyca płynnością linii i roślinną ornamentyką. To wnętrze, w którym natura i sztuka przenikają się, tworząc harmonijną i elegancką przestrzeń. Przykładem jest pięknie wykonane lustro.



Ładny, secesyjny żyrandol. Nie pisałem wcześniej, ale w każdym z pomieszczeń znajdują się pasujące do ich wystroju żyrandole. Warto na to zwrócić uwagę podczas zwiedzania pałacu.



Rozsuwane drzwi oddzielają pokój secesyjny od pokoju holenderskiego, wyposażonego w neobarokowe niderlandzkie meble.



To drugie co do wielkości pomieszczenie służyło za jadalnię w czasie pałacowych uroczystości. Uwagę zwracają potężne dębowe kredensy ze spiralnymi kolumnami.



Kolumny zdają się podtrzymywać  bogato dekorowany,  kasetonowy sufit. Jego ozdobą są stylowe, secesyjne lampy .



Całość dopełniają malowidła ścienne w typie malarstwa holenderskiego, przedstawiające wiatraki na wzgórzu, rozlewisko rzeki z łódką czy motywy skał i ruin.



Przyjrzyjmy się dokładniej wystrojowi tej sali.









To chyba najciekawsze stylistycznie pałacowe wnętrze. W głębi widzimy fragment pokoju secesyjnego.



Ostatnie z oglądanych pomieszczeń ma zupełnie inny wystrój. To pokój rokokowy, przeznaczony bardziej na spokojne obcowanie w rodzinnym gronie. To nie znaczy, że pozbawiony zdobień. Wręcz przeciwnie, wszak rokoko to właśnie najbardziej bogaty styl w różne zdobienia i dodatki, co widać na kolejnych zdjęciach.



W salonie znajduje się komplet mebli w stylu Ludwika XV z charakterystycznymi kabriolowymi nóżkami oraz bogato rzeźbione, złocone ramy luster.



Wzrok przyciąga ogromny, bogato zdobiony żyrandol z porcelanowymi kwiatami.



Wystrój pokoju dopełnia ładny plafon.



Jeszcze o jednej rzeczy nie wspomniałem opisując poszczególne pokoje. Prawie w każdym znajdziemy kominek, który poza funkcjami użytkowymi był też ważnym elementem dekoracyjnym podkreślającym luksus i prestiż rezydencji. Każdy był też dopasowany do stylu danego pomieszczenia. .



Bibeloty, zegary, wazony i popiersia, to kolejne detale, które tworzą niezwykły styl sosnowieckiego pałacu.



Podobnie jak i drzwi i ich obramowania. Pewnie zwróciliście na nie uwagę, oglądając poszczególne zdjęcia.



W tym miejscu kończę opis wnętrz pałacu, ale jest jeszcze kilka rzeczy na zewnątrz, które chciałbym pokazać.

Jedną z nich jest zabytkowa altana ogrodowa, znana również jako Świątynia Sybilli, znajdująca się przed fasadą pałacu. Altana utrzymana jest w stylu klasycystycznym, z charakterystyczną żółtą elewacją, białymi kolumnami korynckimi oraz zieloną kopułą zwieńczoną latarnią. Budowla jest bogato zdobiona rzeźbami postaci mitologicznych, które ustawione są na balustradach i w otoczeniu wejścia.



Fragment dekoracji gzymsu kopuły.



Wspomniałem wcześniej o narożnym wykuszu. A tak wygląda z zewnątrz wraz ze zdobiącymi go puttami.



Po minięciu narożnej części budynku otwiera nam się widok na boczną fasadę pałacu, która stylistycznie wygląda podobnie jak główna. Niewielkie różnice znajdziemy w wyglądzie dobudowanej części z salą balową, To ta, z dużymi oknami.



Inna jest też sztukateria nad oknami sali balowej.



Pałac Dietla to miejsce, w którym historia przemysłowego Sosnowca spotyka się z elegancją europejskich rezydencji. Niewiele mamy w kraju miejsc, które by pasowały do takiego określenia. 

Lokalizacja pałacu.