Kult św. Walentego w Chełmnie

Postać św. Walentego na stałe zapisała się w kulturze jako symbol miłości, oddania i wierności. Kim jednak był naprawdę i dlaczego to właśnie jego uznano za patrona zakochanych? Według historycznych przekazów był on kapłanem. Żył w okresie prześladowań chrześcijan przez Rzymian w III wieku naszej ery, kiedy wyznawanie wiary wiązało się z ogromnym ryzykiem. Mimo to nie zaprzestał swojej działalności duszpasterskiej i pomagał wiernym, często wbrew obowiązującym zakazom. Z jego życiem jest związane kilka legend.

Jedna z najbardziej znanych mówi, że cesarz Klaudiusz II zabronił młodym mężczyznom zawierania małżeństw, uznając, że nieżonaci żołnierze walczą odważniej. Walenty sprzeciwiał się temu rozkazowi i potajemnie udzielał ślubów zakochanym parom. W ten sposób stał się symbolem obrońcy miłości i prawa do zawierania małżeństwa. Za swoją działalność został aresztowany i skazany na śmierć. Tu pojawia się druga legenda o uzdrowieniu córki strażnika więziennego. Walenty miał przywrócić jej wzrok, a przed egzekucją napisać do niej list podpisany słowami „Od Twojego Walentego”. Ten gest stał się inspiracją dla zwyczaju wysyłania walentynkowych kartek i listów miłosnych.



Egzekucja św. Walentego odbyła się 14 lutego 269 roku. Jego kult rozwinął się szczególnie w średniowieczu. Wierzono wówczas, że połowa lutego to czas, gdy ptaki zaczynają dobierać się w pary. Z tego powodu dzień wspomnienia męczennika zaczęto kojarzyć z miłością i zakochanymi. Z biegiem czasu tradycja ta rozprzestrzeniła się w całej Europie, a później na świecie. Dziś święty Walenty jest patronem zakochanych, narzeczonych i małżeństw. Jego postać przypomina, że prawdziwa miłość wymaga odwagi, wierności i gotowości do poświęceń. Choć współczesne Walentynki mają często komercyjny charakter, ich źródłem pozostaje historia człowieka, który bronił prawa do miłości nawet za cenę własnego życia.

Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc związanych z kultem św. Walentego w Polsce jest Chełmno. To niewielkie, malownicze miasto w województwie kujawsko-pomorskim od lat nazywane jest „miastem zakochanych”. Okazuje się, że ma do tego religijne podstawy. Najważniejszym powodem jest fakt, że w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie znajdują się relikwie św. Walentego. Od wieków przybywają tu pary proszące o szczęście w miłości, zgodę w małżeństwie oraz trwałość uczucia.

Tak się składa, że w ubiegłym roku ponownie odwiedziliśmy Chełmno. Opis tej wycieczki zamieszczę niedługo, dzisiaj pozostając w temacie pokażę tylko wspomniany kościół. Znajduje się na placu przylegającym do rynku. Świątynia została wzniesiona w latach 1280–1320 na miejscu wcześniejszego, drewnianego kościoła.



Opis wnętrza zaczynam od ołtarza św. Walentego. Znajduje się przy drugim filarze po prawej stronie świątyni.



Ołtarz ma charakter barokowy i wyróżnia się bogatą dekoracją rzeźbiarską oraz złoceniami, które nadają mu podniosły, uroczysty wygląd.



W centrum ołtarza znajduje się obraz przedstawiający moment męczeńskiej śmierci św. Walentego poprzez ścięcie mieczem.



Najcenniejszym elementem ołtarza są relikwie św. Walentego, przechowywane w ozdobnym relikwiarzu umieszczonym w jego dolnej części.



Pierwsze wzmianki o kulcie św. Walentego w Chełmnie pochodzą z 1630 r. Wtedy to Jadwiga z Czarnków Działyńska w zamian za cudowne wyzdrowienie swojej córki i siebie ufundowała srebrny relikwiarz, w którym przechowywany jest fragment czaszki świętego. Relikwiarz wykonany został w Toruniu w pracowni złotnika Wilhelma de Lassensy. Na widok publiczny relikwie wystawiane są co roku w dniu 14 lutego.



Tyle może o samym św. Walentym, zobaczmy jeszcze jakie szczegóły wystroju znajdziemy w tym kościele. Poniżej mamy widok na ołtarz główny pochodzący z początku XVIII wieku



W jego centralnej części znajduje się obraz ze sceną Wniebowzięcia NMP.



W prezbiterium uwagę zwracają barwne, późnorenesansowe stalle z pierwszej poł. XVII w.



Nad nimi polichromia datowana na rok 1400 z przedstawieniem Ukrzyżowania, Chrystusa na Tronie, Męczeństwa św. Apolonii, Śmierci św. Franciszka.



Na końcu południowej nawy znajduje się kaplica Bożego Ciała z ładnym obramowaniem wejścia.






Podobna w wystroju kaplica Matki Boskiej Bolesnej znajduje się w nawie północnej.



Na uwagę zasługują przykłady średniowiecznej sztuki kamieniarskiej, m.in. romańska chrzcielnica z 1. poł. XIII w. (w kruchcie południowej) wykonana z kamienia gotlandzkiego.



Rokokowa ambona z końca XVIII w



Barokowy prospekt organowy z 1690 r.



Wychodząc z kościoła jeszcze raz spoglądamy na jego nawę główną.



Ciekawym elementem wyposażenia w tej części kościoła jest żyrandol z głową jelenia. Poza dekoracyjną, rzeźba pełni rolę higrometru – pod wpływem wilgoci głowa obraca się. Gdy patrzy na ołtarz, zwiastuje pogodę, a gdy w stronę wyjścia, deszcz.



To tyle o kościele. Każdego roku w lutym organizowane są w mieście specjalne obchody walentynkowe, koncerty, wystawy i wydarzenia kulturalne nawiązujące do idei miłości i wierności. Ulice i zabytkowy rynek zyskują romantyczny charakter, a miasto staje się popularnym celem wyjazdów dla par z całej Polski. Może warto je wtedy odwiedzić.

Lokalizacja