Frombork

Jakiś czas temu opisywałem na blogu Wzgórze Katedralne we Fromborku. To na nim są ulokowane najważniejsze miejsca w mieście. Dzisiaj chciałbym przybliżyć mniej znane zabytki Fromborka. Pierwszy z nich widzimy schodząc ze Wzgórza Katedralnego. Jest nim wysoka na ok 25 metrów Wieża Wodna.

Ta wybudowana w XVI wieku budowla była częścią nowatorskiego systemu wodociągowego dostarczającego wodę na Wzgórze Katedralne. Jest to najstarsza zachowana wieża wodociągowa w Polsce i druga najstarsza w całej Europie. Urządzenie działało bez przerwy przez ponad 200 lat, wykorzystując wyłącznie siłę natury. Woda doprowadzana sztucznym Kanałem Kopernika (płynąca pod wieżą) napędzała duże, zewnętrzne koło wodne. Ono z kolei napędzało łańcuch z czerpakami, którymi woda była transportowane do dużego zbiornika znajdującego się na szczycie wieży. Ze zbiornika woda spływała grawitacyjnie w dół, a następnie płynęła podziemnym systemem rur wydrążonych z pni sosnowych zasilając bezpośrednio domy kanoników, ogrody oraz Pałac Biskupi na Wzgórzu Katedralnym.



Autorstwo tego wybitnego zabytku sztuki inżynierskiej przez długie lata mylnie przypisywane Mikołajowi Kopernikowi. Jak się jednak okazało jego projektantem był wybitny rurmistrz (hydraulik) i inżynier, Walenty Hendel z Wrocławia. Obecnie w pełni odrestaurowany obiekt mieści na parterze klimatyczną kawiarnię, a na szczycie znajduje się taras widokowy, na który można się dostać idąc schodami wewnątrz budynku.



Z wieży mamy ładne widoki na miasto, zwłaszcza na Wzgórze Katedralne, port i rejon starego miasta.









Po zejściu z wieży podchodzimy do pobliskiego kościoła św. Wojciecha. Pierwotnie obiekt służył lokalnej wspólnocie ewangelickiej. Po II wojnie światowej został przejęty przez parafię rzymskokatolicką i współcześnie pełni funkcję kaplicy pogrzebowej.



Udajemy się teraz do zachodniej części miasta by zobaczyć niezwykłe Muzeum Historii Medycyny znajdujące się w dawnym Szpitalu św. Ducha. Właściwie jest to oddział Muzeum Mikołaja Kopernika. Początki szpitala sięgają pierwszej połowy XV wieku. Powstał jako przytułek dla ubogich, starszych i chorych mieszkańców miasta, utrzymywany przez kapitułę warmińską. Początkowo był budowlą szachulcową, a w latach 1507–1513 część obiektu przebudowano w cegle. W XVII wieku wnętrze otrzymało układ trójnawowy z osobnymi celami dla kobiet i mężczyzn.



W budynku można dziś oglądać ekspozycje poświęcone historii medycyny i aptekarstwa.



Podstawą dawnej wiedzy medycznej były modele anatomiczne ludzi i zwierząt oraz księgi lekarskie.









Duże zainteresowanie zwiedzających budzą preparaty anatomiczne. Są one jedną z najbardziej sugestywnych części ekspozycji, ponieważ pokazują ludzkie ciało w sposób, jaki dawniej był dostępny wyłącznie studentom medycyny i lekarzom.



Część ekspozycji poświęcono protezom kończyn. Te wyposażone w zawiasy i pasy mocujące pokazują rozwój ortopedii po licznych wojnach XIX i początku XX wieku, kiedy gwałtownie wzrosła liczba osób po amputacjach.



Ekspozycję uzupełniają modele dawnych wózków inwalidzkich



oraz fotel ginekologiczny z połowy XIX wieku. Dziś może wydawać się surowy, a nawet niepokojący, ale doskonale pokazuje, jak wyglądała diagnostyka i leczenie kobiet w tamtym czasie.



Ciekawym eksponatem jest rekonstrukcja historycznego stroju ochronnego lekarza dżumy (tzw. doktora plagi) z XVII wieku. Zwraca uwagę wyposażenie go w dziób, który miał około 15–20 cm długości i był wypełniany aromatycznymi ziołami, olejkami, płatkami róż czy piołunem. Według ówczesnej teorii wierzono, że dżuma rozprzestrzenia się poprzez „zepsute”, pełne odoru powietrze – intensywny zapach ziół miał je filtrować i chronić medyka.



Najcenniejszą częścią wnętrza jest gotycka kaplica św. Anny połączona bezpośrednio ze szpitalem.



Jej ściany pokrywają XV-wieczne polichromie. Dominującym dziełem jest monumentalny fresk „Sąd Ostateczny” znajdujący się w apsydzie. Malowidło miało przypominać chorym o przemijaniu życia, śmierci i konieczności duchowego przygotowania na odejście. Obok scen religijnych widoczne są także motywy roślinne, zwierzęce i alegorie ludzkich wad.



W tej części szpitala prezentowana jest również wystawa warmińskiej rzeźby sakralnej. Są to głównie drewniane figury świętych, pochodzące z okolicznych kościołów.



Całość wnętrza szpitala utrzymana jest w stonowanej kolorystyce cegły, drewna i wapiennych tynków, co dodatkowo podkreśla średniowieczny charakter tego miejsca.



W szpitalnych pomieszczeniach gospodarczych znajdowała się kuchnia i niewielka apteka.






Uzupełnieniem tej części szpitala jest ekspozycja dawnych naczyń aptecznych służących głównie do przechowywania ziół pochodzących z przylegającego do szpitala ogrodu ziołowego zwanego herbularius.



Po zwiedzeniu szpitala św. Ducha udajemy się w kierunku fromborskiego rynku. Po drodze mijamy gotycki kościół św. Mikołaja. Świątynia została wzniesiona pod koniec XIV wieku jako kościół parafialny dla mieszkańców miasta, którzy na co dzień nie korzystali z pobliskiej katedry na ufortyfikowanym wzgórzu. Budowla była wielokrotnie niszczona przez pożary i wojny, a w 1945 roku została doszczętnie spalona. Odbudowano ją na początku lat 70 XX wieku.



Na niewielkim rynku znajduje się  rzeźba Mikołaja Kopernika, który spędził we Fromborku ponad 30 lat swojego życia i to tutaj napisał przełomowe dzieło "De revolutionibus orbium coelestium".



Idąc ul. Rybacką w kierunku portu mijamy budynek dawnej Baszty Żeglarskiej. Budowla powstała na przełomie XIV i XV wieku i stanowi unikalną, jedyną w tej części miasta zachowaną pozostałość po dawnych miejskich umocnieniach obronnych Fromborka.



Wizytą w porcie kończymy zwiedzanie Fromborka. Obecnie stanowi on bazę dla lokalnej floty rybackiej, ale również obsługuje jachty oraz statki żeglugi pasażerskiej.



Z portu ostatni raz spoglądamy na Wzgórze Katedralne.



Frombork to niewielkie miasto o wyjątkowej atmosferze, gdzie historia astronomii, medycyny i średniowiecznej Warmii spotykają się w jednym miejscu. Warto je uwzględnić w wakacyjnych planach.

Zobacz również:

Wzgórze Katedralne we Fromborku




Lokalizacja miasta