piątek, 20 listopada 2026

Muzeum Ernsta Fuchsa - część I - Willa Otto Wagnera

Ponownie wracam do tematu wiedeńskiej secesji związanej z osobą Otto Wagnera. Był on najważniejszym wiedeńskim architektem przełomu XIX i XX wieku, uznawanym za ojca wiedeńskiej secesji i prekursora modernizmu. W 1886 roku Wagner zaprojektował dla siebie i swojej rodziny podmiejski dom letni na skraju Lasu Wiedeńskiego. Projekt łączył klasyczną, symetryczną bryłę inspirowaną włoskim renesansem z secesyjną lekkością, w tym z przeszklonymi skrzydłami. Całość została pomalowana ciekawą paletą barw (biel, złoto, turkus).

Budowa willi trwała trzy lata. Od początku była to nowoczesna jak na swoje czasy rezydencja z ogrodem, kręgielnią i słynną łaźnią rzymską oraz witrażami Adolfa Böhma w pracowni architekta. Rodzina Wagnera mieszkała tu na stałe od 1895 roku, aż do sprzedaży posiadłości w 1911 roku. Kupił ją wiedeński przedsiębiorca i dyrektor słynnego teatru rewiowego Ronacher, Ben Tiber, po którego śmierci w 1925 roku dom pozostał w rękach jego rodziny. Willa zachowała w tym czasie swój reprezentacyjny, artystyczny charakter.



Po przyłączeniu Austrii do III Rzeszy w 1938 roku naziści skonfiskowali willę z rąk żydowskiej rodziny Tiberów. Budynek służył następnie jako ośrodek rekreacyjny i siedziba organizacji młodzieżowej Hitlerjugend. Po zakończeniu II wojny światowej willa była tymczasowo zajmowana przez wojska alianckie (radzieckie i francuskie). W kolejnych dekadach opuszczony budynek popadał w coraz większą ruinę.

W 1972 roku zrujnowaną posiadłość kupił za 14 milionów szylingów austriacki malarz i wizjoner Ernst Fuchs (spełniając tym samym obietnicę z dzieciństwa, że kiedyś kupi ten „bajkowy pałac” dla swojej matki). Artysta pieczołowicie odrestaurował fasadę według pierwotnych projektów Wagnera, a wnętrza przekształcił w swoją pracownię oraz pełną przepychu, surrealistyczną rezydencję.



Pierwszym, rzucającym się w oczy elementem surrealistycznego wystroju willi jest rzeźba „Królowa Estera” autorstwa Ernsta Fuchsa. Figura stoi na tarasie willi, jakby zapraszała do środka budynku, w którym od 1988 roku znajduje się Muzeum Ernsta Fuchsa.



Zanim zobaczymy wnętrza tej willi, musimy wiedzieć, że twórczość Fuchsa charakteryzuje się silnym mistycyzmem, bogatą symboliką (często nawiązującą do Biblii, mitologii i alchemii) oraz wizjonerską, surrealistyczną estetyką. W malarstwie wskrzesił i udoskonalił dawną technikę mischtechnik, polegającą na łączeniu tempery jajecznej z farbami olejno-żywicznymi, co nadaje jego obrazom niezwykłą świetlistość.



Ta informacja jest konieczna, gdyż to, co za chwilę pokażę totalnie Was zaskoczy. Jestem bardzo ciekawy Waszych opinii, tak na temat samej willi, jak i eksponatów znajdujących się wewnątrz. A do wnętrza prowadzi takie oto niepozorne wejście.



Popiersie Ernsta Fuchsa (1930–2015)



Po zakupieniu biletów (14 € normalny, 9 € ulgowy) pani sprzedająca kieruje nas na I piętro. Zwiedzanie odbywa się indywidualnie.



Pierwszym pomieszczeniem, które oglądamy jest Łaźnia Rzymska, chyba najbardziej niezwykłe miejsce w pałacu. W czasach Otto Wagnera pokój ten pełnił funkcję sypialni. Kiedy Ernst Fuchs kupił willę, postanowił przekształcić to wnętrze w luksusową, intymną łaźnię w stylu rzymskim. Artysta zaprojektował owalny, wpuszczany basen kąpielowy (wannę) z ozdobną mosiężną armaturą. Ściany i otoczenie basenu wyglądają jak wyłożone szlachetnym, kolorowym marmurem, jednak jest to tylko artystyczna iluzja. W rzeczywistości jest to misternie malowane drewno i stiuki uzupełnione ceramiczną mozaiką.



Najcenniejszym elementem łaźni jest znajdująca się w niszy nad wanną oryginalna szklana mozaika z 1900 roku, zaprojektowana przez przyjaciela Wagnera i współtwórcę wiedeńskiej Secesji – Kolomana Mosera. Przedstawia ona dwa symetryczne rajskie ptaki z rozpostartymi piórami na jasnym, złotawym tle.



Uzupełnieniem wnętrza łaźni jest dekoracyjny, podłużny basen wyłożony mozaiką, będący nawiązaniem do starożytnych term rzymskich.



Ze względu na muzealny charakter, w suchym basenie ustawiano unikatowe, ręcznie malowane meble artysty, takie, jak widoczny na zdjęciu zielony stolik kawowy i fotel. Wszystko po to, aby stworzyć surrealistyczną kompozycję całego wnętrza.



Z pomieszczeniem łaźni sąsiaduje korytarz, w którym obecnie urządzono niewielką galerię obrazów Ernsta Fuchsa. Po raz pierwszy mamy okazję zobaczyć jego dzieła i przekonać się o ich ezoterycznej symbolice.



Malarstwo Fuchsa stanowi niezwykłe połączenie renesansowej techniki warsztatowej z psychodeliczną, surrealistyczno-mistyczną wyobraźnią. Jego obrazy są gęste od znaczeń i wymagają uważnego „czytania”. Fuchs łączył wątki biblijne (m.in. wizje Apokalipsy, postacie Mojżesza, Chrystusa czy królowej Estery) z mitologią grecką i babilońską a nawet z kabałą i psychoanalizą Junga ( integracji świadomych i nieświadomych elementów osobowości w spójną jaźń). Na jego płótnach ludzie płynnie przechodzą w zwierzęta, rośliny lub formy architektoniczne. Postacie są majestatyczne, często androgyniczne, pełne zmysłowego napięcia, ognia i onirycznej atmosfery.

Tak opisują sztukę Fuchsa fachowcy. Wiele z tych znaczeń poznałem dopiero teraz, ale człowiek uczy się przez całe życie. Zdaję sobie sprawę, że niewielkie rozmiary zdjęć w tym poście nie pozwolą na dostrzeżenie tych wszystkich niuansów, dlatego niektóre z prezentowanych obrazów postanowiłem pokazać w większej rozdzielczości. Jeśli kursor po najechaniu na takie zdjęcie zmieni postać na lupkę, proszę na nie kliknąć. Otworzy się ono w nowym oknie i po ponownym kliknięciu ukaże w pełnym rozmiarze. Potem wystarczy zamknąć takie okno, by wrócić do treści posta.

Perseusz i Nimfa ok. 1979 r.



Ikar na koturnach z 1978 r. (z cyklu Lohengrin)



Lohengrin z 1977 r.



Dwa ostatnie obrazy zostały inspirowane postaciami i motywami operowymi Richarda Wagnera, które bardzo fascynowały Fuchsa. Zarówno Wagner, jak i Fuchs w swoich dziełach czerpali z germańskich legend, symboliki Świętego Grala oraz wątków okultystycznych i religijnych. Ciekawym epizodem tej fascynacji były projekty inscenizacji do sztuk Wagnera stworzone przez Fuchsa dla oper w Monachium i Hamburgu na początku lat 70-tych XX wieku..

Korytarz kończy się niewielkim salonikiem wypoczynkowym. Meble widoczne na zdjęciu to unikatowe, rzemieślnicze projekty Ernsta Fuchsa utrzymane w stylu secesyjnym. Zastąpiły oryginalne wyposażenie willi Otto Wagnera, które w większości zaginęło na przestrzeni lat.



Równie ciekawe w formie są rzeźby Ernsta Fuchsa stanowiące jakby trójwymiarową kontynuację tematyki jego malarstwa. Artysta tworzył głównie w polerowanym i patynowanym brązie, często stosując złocenia, srebrzenia, a także inkrustacje z kolorowego szkła, mozaiki i kamieni półszlachetnych.

Pływajaca Wenus, brąz, 1998 r.



Schodzimy teraz na parter willi, gdzie znajdują się kolejne pomieszczenia z dziełami Fuchsa. Zaczynamy od Błękitnego Salonu, dawnego pokoju bilardowego Otto Wagnera. Obecną nazwę salon zyskał po przeprojektowaniu jej przez Ernsta Fuchsa. Zwraca uwagę kasetonowy, szklany sufit w kolorze głębokiego błękitu (lapis-lazuli) ze złoconymi gwiazdami i słońcem.



Głównym obrazem w sali jest jedno z największych dzieł Fuchsa, namalowane w technice mieszanej (tempera jajowa i farby żywiczno-olejne), typowej dla wiedeńskiej szkoły realizmu fantastycznego, której był jednym z założycieli. Przedstawia biblijną królową Esterę w otoczeniu symbolicznych, mistycznych postaci o nasyconych, niemal fluorescencyjnych barwach.

Strojenie Estery 1988-89 r.



Zobaczmy inne detale wystroju tego salonu.












Diana 1984 r.



Wyspa śmierci 1948 r.



Przed nami kolejne pomieszczenie, Pokój Muzyczny. Bardziej jednak służył wypoczynkowi panien mieszkających w willi, zwłaszcza po posiłkach. Widoczne meble powstały wg projektu Ernsta Fuchsa.



Świecznik „Gryf i wąż”, brąz, 1982 r.



Ozdobą kilku pomieszczeń są autentyczne weneckie żyrandole z Murano.



Złoty nos 1982 r.



Sfinks ze złotym hełmem, odlew piaskowy polerowany (piasek z Gizy), hełm pokryty 14-karatowym złotem, pierwszy projekt 1972 r.



Przechodzimy teraz do centralnego i największego pomieszania w willi, Dużego Salonu. Za czasów Otto Wagnera znajdowała się tutaj jadalnia, ale przede wszystkim było to miejsce spotkań towarzyskich. Podobną rolę pełnił ten salon za czasów Ernsta Fuchsa, ale artysta zaprojektował całkiem nowy wystrój salonu. Jego wnętrze zdobią ciężkie, bogato drapowane zasłony i kotary z weneckiego jedwabiu w odcieniach złota i beżu, które zasłaniają wysokie okna i tworzą teatralne portale.



Sufit Dużego Salonu to bogato rzeźbiona, historyzująca konstrukcja z końca XIX wieku, która jako jedna z niewielu oryginalnych struktur wnętrza przetrwała z czasów Ottona Wagnera. Strop jest podzielony na geometryczne pola przez bogato profilowane listwy i gzymsy. Wokół nich wiją się gęste, plastyczne ornamenty roślinne oraz klasycyzujące motywy architektoniczne, podkreślone złoceniami.



Na środku sufitu zawieszony jest monumentalny, wielopiętrowy żyrandol wykonany na zamówienie na weneckiej wyspie Murano. Tworzą go dziesiątki misternie formowanych szklanych elementów przypominających pastelowe kwiaty i liście w odcieniach błękitu, różu, złota i mlecznej bieli.



Fuchs słynął z tworzenia zmysłowych, bogato dekorowanychh aktów z brązu o tematyce biblijnej i mitologicznej.



Każdy detal ma znaczenie i buduje klimat tego miejsca.



Wystrój dużego salonu dopełniają wiszące na ścianach wielkoformatowe obrazy Ernsta Fuchsa z różnych okresów jego twórczości.



Taniec śmierci 1982-84 r.



Afrodyta i Perseusz na wyspie szczęśliwych (Arkadii) 1982 r.



Adam Mysticus 1977-82 r.



Jeszcze jedno zdjęcie tego salonu z wejściem do kolejnego pomieszczenia.



Był Duży Salon, teraz znajdujemy się w Małym Salonie, w którym eksponowane są przede wszystkim wizjonerskie dzieła Fuchsa z lat 60. XX wieku, w tym prace związane z cyklem Architectura Caelestis. Uwagę zwraca też widoczny na pierwszym planie półokrągły, rzeźbiony zestaw wypoczynkowy z intarsją (motyw uskrzydlonej postaci i fantastycznych zwierząt), łączący inspiracje secesją ze stylem art déco.



Prezentowane w tym salonie obrazy reprezentują ciekawą technikę ich wykonania. Są monochromatyczne i rysowane ołówkami o różnej twardości na specjalnie przygotowanym podkładzie klejowo-kredowym. Artysta nanosił na podkład tysiące drobnych kresek, a następnie delikatnie rozcierał grafit. Dzięki temu postacie mają niemal rzeźbiarską, trójwymiarową wypukłość. Ze względu na delikatność grafitu oraz wrażliwość gruntu kredowego, powierzchnię obrazu utrwalono fiksatywą i zabezpieczono przed ścieraniem ochronną szybą.



Anti-Laokoon 1965 r.



Ostatnim zwiedzanym pomieszczeniem w willi jest Sala Adolfa Böhma. Jako jedyne pomieszczenie zachowało swój pierwotny charakter i nadal prezentuje secesyjny wystrój zaprojektowany przez Ottona Wagnera około 1900 roku. Jasne wnętrze z widokiem na ogród służyło Wagnerowi za pracownię, w której tworzył swoje główne projekty.



W czasie naszego pobytu sala była miejscem wystawy pod tytułem Obecność Apokalipsy. Poniżej kilka eksponatów.









Znajdujące się w tej sali witraże zaprojektował przyjaciel Wagnera, artysta Adolf Böhm (około 1899–1910 roku) w stylu Tiffany'ego. Przedstawiają jesienny krajobraz Lasu Wiedeńskiego i są uznawane za największe świeckie witraże secesyjne w Austrii.



Z witrażami płynnie korespondują złocone ornamenty i pofalowane linie obramowujące pola sufitowe oraz ściany. Zamiast pokrywać całą powierzchnię przypadkowymi zdobieniami, Wagner umieścił złocone sztukaterie w kluczowych punktach konstrukcyjnych, na belkach stropowych i w miejscach ich styku ze ścianami oraz w górnych partiach filarów (jako nowoczesną interpretację klasycznych kapiteli).



Po marmurowych schodkach udajemy się do wyjścia z muzeum.



Chwilę jeszcze spacerujemy wokół willi podziwiając detale jej wystroju.












W tym miejscu kończymy zwiedzanie willi, ale to jeszcze nie koniec atrakcji, jakie oferuje to miejsce. W drugiej części zaproszę Was do ogrodu, który również nas zaskoczył niespotykanym stylem. Ale już teraz, ciekawy jestem Waszych opinii o tym, co zobaczyliście.

Zobacz również:



Wiedeńska secesja




Lokalizacja miejsca



Brak komentarzy :

Prześlij komentarz

Dziękuję za odwiedzenie mojego bloga. Będzie mi miło przeczytać Twoją opinię o przedstawionym miejscu..

Obserwatorzy

Szukaj na tym blogu